Email được sử dụng. Vui lòng dùng email khác.

Kiểm tra hộp thư của bạn để hoàn thành việc đăng kí. Chúc bạn xem ảnh vui :)

Có Kẻ Tha Hương Mang Tên Lâm Đức Hiền

Khó mà không cảm thấy choáng ngợp khi lật giở qua những dự án Lâm Đức Hiền đã thực hiện trong cả cuộc đời. Lớn lên trong chiến tranh, đứa trẻ tị nạn Lâm Đức Hiền đã quyết tâm trở thành chứng nhân cho bạo lực phi nghĩa; để nắm bắt cái đẹp và bi kịch thật khác mà cũng thật giống nhau trên thế giới này. 

Tuyển tập chân dung đặc tả khuôn mặt mang tên “Người Iraq” đã đem lại cho Lâm Đức Hiền giải Nhất mục Chân dung của ảnh Báo chí Thế giới 2001. Mối quan tâm với đất nước Iraq của ông kéo dài hơn 25 năm, nhưng sau lần thoát chết tại làng của Saddam Hussein, Lâm Đức Hiền quyết định rời khỏi mảnh đất hùng vĩ nhưng đòi hỏi quá nhiều sự hy sinh này. Đây cũng là thời điểm ông bắt đầu hành trình dài 4,200 km của mình dọc dòng sông Mekong, từ đồng bằng sông Cửu Long tới thượng nguồn trên Tây Tạng, để lần về những ký ức trẻ thơ và diễn giải ý nghĩa của con sông Mẹ với cư dân sinh sống bên bờ. Sự tâm huyết với quyền trẻ em, vấn đề môi trường và cuộc sống nơi bom đạn là sợi dây kết nối những chuỗi ảnh của Lâm Đức Hiền.

From the series "Mekong, histories of men". © Lam Duc Hien

[Lâm Đức Hiền] Bố tôi là người Việt còn mẹ tôi người Lào. Tôi đi học bên Lào. Khi tới Pháp, tôi bắt đầu được tiếp xúc và học nhiều ngôn ngữ hơn, với tôi đó là một phương tiện để giao tiếp. Tôi học ngôn ngữ được 2 năm rồi quyết định trở thành nghệ sĩ. Tôi theo đủ thứ: hội hoạ, nhiếp ảnh, điêu khắc… Khi tôi học đến năm 2 đại học, một biến cố lớn trong lịch thử thế giới đã xảy ra.

Năm 1990, chế độ độc tại tại Romania sụp đổ. Tôi biết mình cần có mặt tại đó. Cái mùa đông ấy, tôi đi tàu từ Pháp tới Ý, đặt chân tới Yugoslavia rồi bắt xe buýt và đi bộ tới biên giới. Trời tối, tuyết rơi và lạnh. Bảo vệ trông thấy tôi và hẳn là anh ta đã sửng sốt. Một gã “Trung Quốc” không hiểu từ đâu ra lại tới Yugoslavia! Tôi nói với anh rằng: “Tôi muốn tới Timisoara”. Tình cờ một tổ chứng nhân đạo cũng qua biên giới ngay lúc ấy và cho phép tôi đi cùng họ. Tôi ở cùng sinh viên tại Timisoara, họ dẫn tôi đi khắp nơi và chỉ tôi chụp ảnh. Họ gọi đây là cuộc cách mạng. Sinh viên ở đây làm việc thật chăm chỉ bất chấp cái lạnh và thiếu thốn vật chất.

From the series "Childhood". © Lam Duc Hien

Tôi thuật lại tình hình này khi trở về đại học ở Lyon. Chúng ta là những đứa trẻ được nuông chiều đến sinh hư, chúng ta nên giúp những người làm việc chăm chỉ dù chẳng có gì trong tay. Chúng ta là nghệ sĩ và hãy nên là những nghệ sĩ biết quan tâm, không chỉ biết nói mà còn hành động. Vài tờ báo tới đã đưa tin, và với sự hỗ trợ của một tổ chức tại Pháp, chúng tôi đã quay lại Romania với giấy, màu vẽ và các hoạ cụ khác.

Tấm màn thép của chế độ tại Romania đang trên đà sụp đổ. Tình hình này đồng thời cũng diễn ra tại Lào, quê hương của tôi. Hy vọng được gặp lại bà nội trở thành điều bất khả thi – bà là tất cả đối với tôi. 10 năm xa cách, tôi đã nhớ gia đình mình da diết. Tôi không muốn chỉ là người chứng kiến, tôi muốn góp sức tạo nên sự thay đổi. Đó là khi tiếng nói thôi thúc xuất hiện thường xuyên hơn: “Hãy hành động đi”. Quan điểm của tôi là nghệ sĩ phải biết quan tâm tới chính trị, tới cuộc sống. Tôi phản đối chiến tranh, sự bất công, tham nhũng và độc tài, chụp ảnh chính là một cách để tố cáo những vấn đề đó. Những bức xúc trong lòng mình rất cần được nói lên.

Năm 1991, tôi đặc biệt quan tâm tới Iraq: người Kurd ở trong khủng hoảng diệt chủng khiến họ phải chạy trốn lên núi. Tôi vừa chụp những người tị nạn này vừa khóc vì trên cao thì lạnh lẽo, họ chẳng có đến một đôi giày mà phải lội bùn. Cũng giống như tôi thôi, trốn khỏi Lào trên một chiếc thuyền vượt sông trong đêm, nối tiếp bởi những ngày trong trại tị nạn. Cuộc sống ấy đầy khó khăn. Khi tôi chụp họ, tôi thấy hình ảnh của chính mình 20 năm trước.

From the series "Childhood". © Lam Duc Hien
From the series "Childhood". © Lam Duc Hien
From the series "Childhood". © Lam Duc Hien

Tôi không coi mình là phóng viên ảnh. Có tư tưởng rằng người phóng viên phải đưa ra góc nhìn khách quan. Nhưng góc nhìn của tôi là chủ quan, tôi thể hiện hiện thực của riêng tôi qua ảnh. Tôi cũng chẳng phải là nhiếp ảnh gia, chỉ là một kẻ lữ hành và một con người biết tôn trọng.

Năm 1994, tôi trở thành thành viên của hãng ảnh VU’ agency. Biên tập viên hình ảnh Christian Caujolle, người điều hành hãng lúc đó, không màng nhiều tới chuyện ảnh đẹp xấu mà đặt góc nhìn riêng của mỗi tác giả lên hàng đầu.

From the series "Childhood" © Lam Duc Hien

Tôi đã chán ngấy với việc chụp cảnh trẻ em đau thương và chết chóc rồi. Tôi muốn chụp chân dung, thứ chân dung chỉ tập trung vào khuôn mặt mà không kèm thêm bối cảnh minh hoạ. Trong đôi mắt họ, ta có thể thấy rõ những mỏi mệt và buồn khổ. Christian Caujolle gợi ý tôi nộp bộ ảnh này tới giải World Press Photo. Tôi bảo đây còn chẳng phải ảnh báo chí, và không tin rằng rốt cuộc mình đã đoạt giải.

Thực hành nhiếp ảnh của tôi là đâu đó giữa nghệ thuật vào báo chí. Có người đã nhận xét rằng hình ảnh chụp những khung cảnh tan hoang của tôi quá đẹp. Họ chỉ trích nhiều nhiếp ảnh gia chụp hình như vậy, rằng các anh làm tiền trên khổ đau của người khác, như Sebastiao Salgado. Nhưng tôi thích hình của ông vì ông có thể truyền tải thông điệp nhân văn tới rất nhiều người. Tôi không phản đối ảnh báo chí mang nhiều tính thẩm mỹ.

From the series "Faces". © Lam Duc Hien
From the series "Faces". © Lam Duc Hien
From the series "Faces". © Lam Duc Hien

Tôi sinh ra trên một đoạn bờ của dòng sông Mekong. Tôi bơi trong lòng sông và dành cả tuổi thơ hạnh phúc bên bà nội. Trước khi chết, tôi muốn làm gì đó về sông Mekong, từ hạ nguồn Đồng bằng Sông Cửu Long đến thượng nguồn ở Tây Tạng.

Dòng sông vừa là ranh giới, vừa là mối liên kết. Ở tiếng Lào và tiếng Thái, “Mekong” có nghĩa là mẹ của các dòng sông – vừa vặn với suy nghĩ của riêng mình bởi tôi lớn lên cùng với bà, các dì và gia đình. Tôi muốn thể hiện sông Mekong qua góc nhìn người dân nơi đây, cách người ta đang sống, cách họ hoạt động kinh tế, nông nghiệp, đánh bắt thuỷ sản thay vì lịch sử của dòng sông. Tôi sinh ra bên sông nhưng chưa bao giờ xuống tới Đồng bằng Sông Cửu Long hay Trung Quốc và Tây Tạng nữa bởi lúc ấy chẳng có tiền.

From the series "Mekong, histories of men". © Lam Duc Hien
From the series "Mekong, histories of men". © Lam Duc Hien
From the series "Mekong, histories of men". © Lam Duc Hien
From the series "Mekong, histories of men". © Lam Duc Hien

Tôi mang theo 5 chiếc máy ảnh, bao gồm một polaroid, một Leica, một X-pan và một Linohf, tự tráng rửa film, đi du ngoạn như thế kỷ 19. Mất nửa tiếng để chụp một tấm ảnh! Bạn có tưởng tượng được cảnh chụp film khổ lớn tại đồng bằng nóng nực và người ta liên tục di chuyển không? Tôi phải ngâm âm bản trong nước, và đưa cho mọi người chân dung ảnh lấy liền. Tôi làm điều tương tự ở Tây Tạng, nhưng lần này là tại nơi 5000 mét trên mực nước biển. Lạnh đến nỗi phải giữ ấm cho film. 1 bức ảnh tốn rất nhiều nên phải cực kỳ chuẩn xác.

From the series "Mekong, histories of men". © Lam Duc Hien
From the series "Mekong, histories of men". © Lam Duc Hien
From the series "Mekong, histories of men". © Lam Duc Hien
From the series "Mekong, histories of men". © Lam Duc Hien
From the series "Mekong, histories of men". © Lam Duc Hien

Việt Nam là trái tim tôi. Tôi có quốc tịch Việt Nam. Bà tôi giờ sống ở Việt Nam, và khi tới đây, tôi đã ăn những thứ gợi nhắc về những ngày thơ bé. Hồi ấy bà hay làm nếp cẩm. Tuổi nhỏ dù không được uống rượu nhưng tôi vẫn thích mê ăn nếp cẩm. Tới Hà Nội bạn bè lại dẫn đi ăn món ấy và nó khiến tôi nhớ bà nhiều.

Tôi đã từng từ bỏ nhiếp ảnh bởi những chuyện cá nhân. Tôi từ bỏ hãng ảnh, tạp chí, tôi chỉ muốn làm những việc khác, được là chính mình. Tôi không muốn ép buộc bản thân. Tôi chỉ muốn được tự do. Và sự tự do thường yêu cầu rất nhiều sự hy sinh.

From the series "Mekong, histories of men" © Lam Duc Hien
From the series "Mekong, histories of men" © Lam Duc Hien

Tôi có rất nhiều thú vui trong đời. Mỗi sáng tôi tập yoga, gặp mọi người, gặp những người dễ mến. Tôi biết cách hưởng thụ những điều nhỏ bé. Tôi yêu làm vườn, trồng hoa, thưởng thức nghệ thuật uống trà. Tôi không sợ phải chịu đựng gánh nặng [chiến tranh], bởi nếu không đủ kiên cường thì tôi không ra trận. Tôi vẫn có thể yêu cuộc sống sau khi quay trở lại. Tôi tin vào bản thân mình.  

*Bài phỏng vấn đã được biên tập và rút gọn.

From the series "Mekong, histories of men" © Lam Duc Hien

Lâm Đức Hiền đã chụp ảnh nhiều vùng đất trên thế giới, bao gồm những dự án cá nhân hay các công việc phục vụ báo chí hoặc các tổ chức phi chính phủ. Ông là nhân chứng cho hậu quả của những xung đột lớn trong thế kỷ 20 và 21 tại Romania, Nga, Bosnia, Chechnya, Rwanda, Nam Sudan, và hơn hết là tại Iraq nơi ông đã liên tục ghi chép lại bằng hình ảnh trong vòng 25 năm. Lâm Đức Hiền tâm huyết với công cuộc bảo vệ tài nguyên thiên nhiên, và ghi lại những ảnh hưởng và sự phát triển của thế giới đương đại dọc hai bờ sông Mekong và sông Niger. Năm 2001, Cuộc thi Ảnh Báo chí Thế giới đã trao ông giải nhất hạng mục Chân dung cho bộ ảnh “Người Iraq.”

Kết nối với Lâm Đức Hiền tại FacebookInstagram.

1/0

Có Kẻ Tha Hương Mang Tên Lâm Đức Hiền

Gặp lại nhiếp ảnh gia gốc Việt đạt giải Ảnh Báo chí Thế giới và lắng nghe ông thuật lại hành trình ghi lại cái đẹp và bi kịch.

← Trở lại bài viết